Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, căng thẳng thuế quan và biến động kinh tế toàn cầu, Việt Nam tiếp tục cho thấy sức hút trong chuỗi cung ứng khu vực. Làn sóng dịch chuyển sản xuất theo chiến lược “Trung Quốc +1” đang thúc đẩy nhu cầu kết nối logistics. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 475 tỷ USD, tăng 17%; sản lượng container qua cảng biển đạt khoảng 34,3 triệu TEU, tăng 12%.

Dòng hàng hóa gia tăng đặt hệ thống logistics phía sau cảng biển trước yêu cầu ngày càng cao về năng lực kết nối và tối ưu vận hành. Ở vị trí kết nối giữa khu vực sản xuất và cảng biển, cảng cạn (ICD) ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức dòng container, phân bổ áp lực cho cảng biển và nâng cao tính linh hoạt cho doanh nghiệp về thời gian, chi phí và phương thức vận chuyển.

Tuy nhiên, năng lực giữa các ICD hiện vẫn có sự khác biệt về hạ tầng, công nghệ và quy trình vận hành. Một số đơn vị vẫn chủ yếu thực hiện chức năng kho bãi, trong khi yêu cầu của thị trường đang chuyển dịch theo hướng tích hợp hơn – nơi ICD phải là một mắt xích vận hành chủ động.

Vậy đâu là những tiêu chí cốt lõi để một ICD thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của cảng biển và tạo ra giá trị khác biệt cho khách hàng?

Cùng lắng nghe những chia sẻ thực tiễn từ anh Nguyễn Văn Hà – Giám đốc Cảng SOWATCO Long Bình, thuộc Tổng Công ty Cổ phần Đường sông Miền Nam (SOWATCO), đơn vị thành viên của SOTRANS Group.

ICD – Cánh tay nối dài của cảng biển

Phỏng vấn viên: ICD được ví như một “cánh tay nối dài” của cảng biển. Từ góc nhìn vận hành thực tế, anh có thể chia sẻ rõ hơn về vai trò của ICD trong chuỗi logistics?

Anh Nguyễn Văn Hà: ICD, còn gọi là cảng cạn, thường nằm sâu trong đất liền, đóng vai trò là điểm tiếp nhận, thông quan, đồng thời là nơi tập kết, lưu trữ và xếp dỡ hàng hóa trước khi vận chuyển ra cảng biển và ngược lại.

Bên cạnh đó, ICD còn thực hiện một số dịch vụ như đóng, rút hàng, sửa chữa container và các dịch vụ khác theo quy định. Với vai trò là mắt xích giữa doanh nghiệp, nhà máy và cảng biển, ICD góp phần tổ chức lại dòng chảy hàng hóa, giảm áp lực cho hệ thống cảng biển và nâng cao hiệu quả logistics của doanh nghiệp.

Phỏng vấn viên: Trong quá trình vận hành, theo anh đâu là những điểm nghẽn phổ biến đối với hoạt động của các ICD tại Việt Nam?

Anh Nguyễn Văn Hà: Theo tôi, có ba điểm nghẽn chính. Thứ nhất là năng lực về hạ tầng, trang thiết bị, quy trình và công nghệ tại một số ICD còn hạn chế. Thứ hai là tình trạng thiếu container rỗng cục bộ vào một số thời điểm trong năm. Thứ ba là thời gian xe chờ tại cảng còn kéo dài, ảnh hưởng đến thời gian quay vòng và hiệu quả vận chuyển.

Phỏng vấn viên: Theo anh, khách hàng thường đánh giá một ICD dựa trên những tiêu chí nào?

Anh Nguyễn Văn Hà: Đối với hãng tàu, trước khi hợp tác, họ thường tổ chức khảo sát và đánh giá khá kỹ qua nhiều vòng, từ quy mô, quy trình vận hành, khả năng đáp ứng các chỉ số KPI đến các tiêu chuẩn về an toàn và môi trường. Chi phí dịch vụ cũng là một trong những yếu tố được xem xét. Trong quá trình hợp tác, các chỉ số này tiếp tục được theo dõi, đánh giá và báo cáo định kỳ theo tháng, quý hoặc năm.

Đối với các nhà xe, một trong những yêu cầu quan trọng là khả năng cung ứng container rỗng ổn định. Bên cạnh đó là thời gian quay vòng nhanh; chẳng hạn, hiện Cảng Sowatco Long Bình đang áp dụng KPI khoảng 30 phút cho xe ra vào. An toàn cho người và phương tiện cũng là một yêu cầu quan trọng.

Ngoài ra, ICD cần có khả năng tiếp nhận các lô hàng hạ sớm của khách hàng lớn, cũng như hỗ trợ các lô hàng hạ trễ sau thời gian cắt máng trong những trường hợp phát sinh.

Về mặt dịch vụ, chúng tôi cung cấp các tiện ích để khách hàng đăng ký trực tuyến và tra cứu phương tiện, hàng hóa ra vào cảng. Dịch vụ hai chiều cũng cho phép xe giao và nhận hàng trong cùng một lần ra vào. Khi phát sinh vướng mắc trong quá trình vận hành, các kênh hỗ trợ khách hàng giúp xử lý nhanh hơn các tình huống thực tế.

Hạ tầng, phương tiện và công nghệ trong vận hành ICD

Phỏng vấn viên: Từ những yêu cầu đó, SOWATCO đang tổ chức năng lực hạ tầng, phương tiện và công nghệ như thế nào để đáp ứng hoạt động của hệ thống ICD?

Anh Nguyễn Văn Hà: Hiện nay, SOWATCO sở hữu và vận hành ba cảng ICD với năng lực tiếp nhận khoảng 1.300.000 TEU hàng container và khoảng một triệu tấn hàng rời mỗi năm. Đây là nền tảng để chúng tôi đáp ứng nhu cầu lưu chuyển hàng hóa giữa khu vực nội địa và cảng biển.

Đối với hàng rời, chúng tôi tổ chức giao nhận trực tiếp từ xe lên sà lan và ngược lại, qua đó rút ngắn các khâu trung chuyển. Với hàng container, quy trình được tổ chức xuyên suốt từ tiếp nhận, lưu bãi, kiểm tra tình trạng và sửa chữa container rỗng đến kiểm tra niêm phong, thông quan, đóng rút và kiểm hóa đối với container hàng. Sau đó, container được giao nhận qua cổng hoặc cầu tàu để tiếp tục hành trình ra cảng biển và ngược lại.

Một năng lực quan trọng khác là khả năng cung ứng và xử lý container rỗng. SOWATCO hiện là một trong những đơn vị có sản lượng tiếp nhận container rỗng lớn trên thị trường. Riêng Cảng SOWATCO Long Bình đã tiếp nhận 250.000 TEU trong năm 2023 và 350.000 TEU trong năm 2024. Năng lực sửa chữa container rỗng đạt khoảng 250–350 container mỗi ngày, giúp chúng tôi chủ động hơn trong việc đáp ứng nhu cầu container rỗng của khách hàng khi sản lượng tăng.

Bên cạnh năng lực khai thác tại cảng, kết nối vận tải cũng là một yếu tố quan trọng để bảo đảm dòng hàng được vận chuyển thông suốt. SOWATCO sở hữu đội sà lan vận tải thủy gồm 24 chiếc, trong đó có sà lan sức chở tới 300 TEU. Đội sà lan này hỗ trợ vận chuyển hàng hóa giữa các khu vực nội địa và cảng biển, đồng thời tạo thêm phương án xử lý đối với những lô hàng phát sinh nhu cầu hạ trễ sau thời gian cắt máng.

Nếu hạ tầng và phương tiện tạo nên năng lực khai thác, công nghệ giúp quá trình vận hành minh bạch và thuận tiện hơn cho khách hàng. Từ năm 2022, SOWATCO triển khai phần mềm iPort, hỗ trợ khách hàng đăng ký dịch vụ và theo dõi thông tin phương tiện, hàng hóa. Hệ thống cũng có khả năng tích hợp dữ liệu với các bên liên quan, góp phần tăng tính minh bạch và khả năng phối hợp trong quá trình khai thác.

Song song với ứng dụng công nghệ, SOWATCO duy trì hai hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế gồm ISO 45001 về an toàn, sức khỏe nghề nghiệp và ISO 14001 về quản lý môi trường. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này giúp chuẩn hóa yêu cầu về an toàn, sức khỏe nghề nghiệp và môi trường, đồng thời tạo nền tảng cho hoạt động khai thác ổn định và bền vững.

Định hướng nâng cao năng lực ICD trong chuỗi cung ứng

Phỏng vấn viên: Trước yêu cầu ngày càng cao về tốc độ, khả năng kết nối và tính minh bạch của chuỗi logistics, SOWATCO đang ưu tiên những hướng phát triển nào đối với mảng ICD?

Anh Nguyễn Văn Hà: SOWATCO định hướng phát triển hệ thống cảng ICD theo hướng mở rộng kết nối và nâng cao năng lực phục vụ chuỗi cung ứng liên vùng. Mục tiêu không chỉ là gia tăng năng lực khai thác tại từng cảng, mà còn tăng khả năng kết nối giữa các điểm trong mạng lưới để dòng hàng được tổ chức linh hoạt và hiệu quả hơn.

Trong đó, SOWATCO đang triển khai các dự án như ICD Cần Thơ và ICD Tri Phương (Bắc Ninh), qua đó từng bước mở rộng mạng lưới tại các khu vực có nhu cầu logistics lớn. Bên cạnh đó, trong năm 2025, SOWATCO tiếp nhận và tái thiết một cảng biển tại TP. Hồ Chí Minh, mở rộng khả năng kết nối hàng hóa và tàu thuyền với hệ sinh thái cảng và vận tải hiện có.

Ở cấp độ vận hành, trọng tâm là nâng cấp trang thiết bị và công nghệ theo hướng giảm tác động đến môi trường, đồng thời đẩy mạnh tự động hóa để rút ngắn thời gian xử lý và tăng tính minh bạch trong quá trình khai thác. Đây cũng là nền tảng để nâng cao khả năng đáp ứng khi sản lượng hàng hóa và yêu cầu của khách hàng ngày càng tăng.

Song song với đó, SOWATCO phát triển hệ thống trung tâm dữ liệu nhằm tập hợp thông tin từ các hoạt động trong toàn hệ sinh thái. Khi dữ liệu được kết nối và tập trung, doanh nghiệp có thể theo dõi hoạt động theo thời gian thực, nhận diện các điểm cần xử lý và hỗ trợ việc ra quyết định kịp thời trong vận hành.

Ở góc độ dịch vụ, SOWATCO tìm kiếm và liên kết với các đối tác để phát triển các chuỗi logistics end-to-end, qua đó mở rộng khả năng cung cấp giải pháp xuyên suốt thay vì chỉ tập trung vào từng công đoạn riêng lẻ. Đồng thời, chúng tôi chú trọng đào tạo đội ngũ nhân sự theo hướng chủ động cải tiến chất lượng công việc và dịch vụ, bởi con người vẫn là yếu tố quyết định khả năng vận hành hiệu quả và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.

Xem thêm: Giải Pháp Tạo Niềm Tin Khách Hàng – SOWATCO

Phỏng vấn viên: Qua những chia sẻ của anh Nguyễn Văn Hà, có thể thấy hiệu quả của một ICD không chỉ được quyết định bởi năng lực hạ tầng, mà còn nằm ở khả năng kết nối phương tiện, công nghệ và tổ chức vận hành.

Khi chuỗi cung ứng ngày càng đòi hỏi tốc độ, tính ổn định và khả năng minh bạch cao hơn, ICD cũng đang chuyển từ vai trò điểm trung chuyển hàng hóa sang một mắt xích chủ động trong việc tối ưu dòng chảy logistics.

Xin cảm ơn anh Nguyễn Văn Hà đã tham gia chương trình và chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về hoạt động ICD và vận tải logistics

————-

Thực hiện và biên tập bởi SOTRANS Group

(SOTRANS Group News)